Netcongestie

Netcongestie - of de overbelasting van het elektriciteitsnet - is op dit moment (mei 2026) misschien wel de grootste 'flessenhals' van de Nederlandse economie en energietransitie. Ook in België en Duitsland wordt deze congestie steeds duidelijker zichtbaar. Dat is op zich logisch, aangezien deze drie landen dezelfde evolutie doorlopen met enerzijds meer en meer groene stroom opgewekt uit zon en wind en anderzijds een toenemende elektrificatie van onze samenleving.

Dat valt het best te vergelijken met een verkeersinfarct op de snelweg, maar dan met elektriciteit in plaats van auto's. De kabels in de grond zijn simpelweg niet dik genoeg voor de enorme hoeveelheid stroom die we erdoorheen willen jagen.

Overbelasting op vlak van afname (links) en van teruglevering aan het net (rechts)

In grote delen van Nederland (vooral Gelderland, Friesland en Noord-Holland) kunnen nieuwe bedrijven geen aansluiting meer krijgen. Ze komen op een wachtlijst die soms wel tot 2030 of 2033 loopt. In België zien we nu dezelfde problemen naar boven komen. Ook nieuwe woonwijken lopen vertraging op, omdat de transformatorhuisjes in de buurt de extra vraag van laadpalen en warmtepompen niet aankunnen.

Waarom zit het net nu echt vol?

Het probleem komt van twee kanten. Eerst en vooral is er een vraagexplosie. Iedereen wil tegelijkertijd van het gas af. Warmtepompen, elektrische vrachtwagens en gigantische datacenters trekken enorm veel stroom. Ook vormt de bouw van vele Gigawatts aan opslag - voornamelijk batterijen - een nieuwe belasting voor het elektriteisnet. Tegelijk zijn deze batterijparken een deel van de oplossing.

De stroomproductie vertoont ook enorme aanbodpieken. Op zonnige dagen leveren miljoenen zonnepanelen stroom terug. In Nederland is op nog geen tien jaar tijd 28 GW aan zonneparken gebouwd. Al die zonnepanelen samen creëren op piekmomenten nu al grote overschotten waardoor negatieve prijzen ontstaan. Zo telden we in 2025 vijfhonderd uren negatieve prijzen. Dat draagt een steeds groter probleem met zich mee, want wie gaat nog willen investeren in productie waar je geld moet toeleggen?

Eén van de oplossingen ligt in opslagcapaciteit binnen de dag (intraday). Maar ook hier dreigt een nieuw onevenwicht. De Benelux en Duitsland zijn volop batterijparken aan het bouwen. Helaas zijn er op voorhand geen afspraken gemaakt of optimale doelen vastgelegd. Daardoor stevenen we af op te veel grootschalige batterijparken, omdat er geen overschot aan opgewekte wind- of zonne-energie zal zijn om op te slaan.

De ontwikkeling van kleinschalige batterijen bij huishoudens heeft een andere dynamiek wanneer huizen met zonnepanelen hun energiehuishouding slim gaan aansturen. Het risico op een teveel aan batterijen of capaciteit is hier veel kleiner, omdat de batterijcapaciteit vaak wordt afgestemd op het vermogen van de zonnepaneleninstallatie. Strikt genomen hebben particulieren in hun huis enkel batterijen nodig om hun eigen zonneproductie efficiënt op te slaan zodat ze die s’avonds zelf kunnen gebruiken. Uiteraard kunnen ze met de opgeslagen elektriciteit in hun batterij ook lokale netten ondersteunen, maar dat dient ondergeschikt te zijn aan het eigen gebruik.

Snelle oplossingen voor bedrijven

Omdat we niet meteen bijkomende dikke kabels kunnen voorzien, dienen we terug te grijpen naar snelle oplossingen, waarbij we ons energieverbruik verminderen en onze energieoverschotten stockeren. Megabatterijen bij bedrijventerreinen slaan de zonnestroom van de middag op om die tijdens de avondpiek te gebruiken. Die opslagcapaciteit moet wel worden afgestemd op de opwekcapaciteit.

Sinds de nieuwe Energiewet (2025/2026) in werking is getreden, kunnen bedrijven ook onderling stroom delen via een Groeps-Transportovereenkomst. Wie stroom over heeft van zijn zonnepanelen, mag die aan een buur geven zonder dat het 'hoofdnet' wordt belast.

Ten slotte betalen netbeheerders grote bedrijven om op piektijden hun machines even uit te zetten. Een soort 'spitsmijden', maar dan voor stroom.

De gevolgen voor de consument

Voor de meeste huishoudens blijft het licht gewoon branden, maar de 'vrijblijvendheid' verdwijnt. Bijna alle energieleveranciers rekenen nu kosten om zonnestroom terug te leveren. Ze willen particulieren zo stimuleren de stroom direct zelf te verbruiken (wasmachine aan als de zon schijnt!).

Ook loont het om slim te laden. De elektrische auto laadt waarschijnlijk langzamer op momenten dat de hele straat aan het koken is. Ook particulieren pluggen dus best niet alle machines in op piekmomenten.

De consument zal ook meer geduld moeten oefenen. Wie een zware 3-fasen aansluiting voor een supersnelle lader of een grote warmtepomp wil, zal wellicht even moeten wachten op een monteur of een akkoord van de netbeheerder.

Meer energiethema's?

Klik hier